Osoo internet guutumaa guutuutti cufamee haala kamiin ergaa walii dabarsuun dandayama

Posted on Leave a commentPosted in ICT News, Odeeffannoo, Technology

Osoo internet guutumaa guutuutti cufamee haala kamiin ergaa walii dabarsuun dandayama: Farhaan Abdulsalaam


Teknolojii keessatti bu’aa gamtoomuun qabu keessaa inni tokko kana. Yoo gamtaan irratti walii galame wanni hin danda’amne hin jiru. Gamtoomnaan data mobaayilaa ykn intarneeta malee ergaa walii dabarsuun ni dandayama. Akkamitti?

Appilikeeshina ‘FireChat’ jedhamutu jira. Inni kunis wireless mesh network (WMN) fayyadamuun interneeta malee akka namni ergaa waliif ergu taasisa. Telefoona meetira 60 addaan fagaatu kan bluetooth ykn wifi qabu kallattiin wal qunnamsiisee akka namni ‘chat’ walgodhu taasisa. Gaafiin isin gaafachuu dandeessan, yoo meetira 60 qofa wal qunnamsiise warra fagoo hoo kan jedhu tahuu danda’a. FireChat neetworkii Peer-to-peer (P2P) jedhamu uumee akka saaphuphaatti telefoonota hedduu walitti hidhee neetworkii dheeraa uumuu danda’a. Akkamitti? Fakkeenyaaf, telefoonni A meetira 60 yoo narraa fagoo jiraate, telefoonni B ammoo meetira 120 yoo narraa fagaate, telefoonni C meetira 180 yoo narraa fogoo jiraate, ani yoo ergaa kiyya telefoona C kan meetira 180 narraa fagaatutti erge, telefoonota A fi B keessa dabree isa C bira dhaqa. Inni biraa, yoo ati nama fagoo sirraa jirutti ergaa ergite, nama sibira turetti ergaan kee maxxanee yeroo hiriyaa kee kan fagoo bira dhaqe osoo inni hin beekin ergaan kee isa biraan ga’a. Garuu telefoona dhihoo jiru akka networkiitti fayyadama malee abbaa telefoonichaa akka ergaan nama biraa itti maxxane beekuu hin danda’u. Kanaafuu ergaa abbaa itti ergame qofatu arga. Kanaafuu, yoo namni muraasni qofti itti fayyadame, bu’aan isaa guddaa miti akkuma buetooth ta’a jechuudha. Neetworkiin isaa kan fayyadu yoo namni hundi walii galee install godhate, neetworkii guddaa waan uumuuf biyya guutuu wal ga’ee tajaajila guddaa kennuu danda’a.

Buufachuuf: https://play.google.com/store/apps/details?id=com.opengarden.firechat

 


HORAA BULAA
Qubee Technologies

Fayyadamaa[App} Mobile Barbaachisoo kanneen Fayyadamaa ilaalaa

Posted on Leave a commentPosted in ICT News, Latest, Mobile Tutorial, Odeeffannoo, SMART PHONE, Technology

Fayyadamaa[App] Mobile Barbaachisoo kanneen Fayyadamaa


Fayyadamaa[App} Mobile kanneen yoo fayyadamne waan irratti nu gargaaruu danda’an waan ta’eef mee gadi buufadhaa yaalaa ilaalaa.

1)IDM – Download Manager: Appn kun Kanaan dura Koompitara keenya irratti faayiloota saffisaan naqachuuf(download) gochuuf kan nu tajaajilaa ture yoo ta’u, amma immoo bilbiloota Android irrattis faayiloota saffisaan akka naqannuuf tajaajila kennaa jira.
2) Wi-Fi Map: App kun Jecha Darbii[Password] Wi-Fi tokkoo salphatti akka argannuufi Wi-Fi naanoo keenya jiru fayyadamuuf kan nu dandeessisuudha. Jecha darbii(password) Wi-Fi dhaabbata fayyadamuu barbaannee tokko argachuuf, App kana banuudhaan Kaartaa nuuf dhufu irraa Biyya Itoophiyaa filannee, itti aansuun magaalaa keessa jirru filanna. sana booda Wi-Fi Magaalota sana keessa jira hunda Jecha Darbii[password] isaanii wajjiin nuuf fida.
Haalima kanaan Wi-Fi naannoo keenya jiru filannee Jecha darbii isaa itti galchuun salphatti akka fayyadamnu nu taasisa.
3)Whristle Phone Finder: Mana keessan keessatti, iddoo hojiitti ykn lafa ta’etti Bilbila keessan iddoo keessan dhabdanii beektuu?… Eeyyen kun baratamaadha. Haala kamiin barbaaddanii argattu ree?
Kanaafuu furmaanni App kana Bilbila keessan irratti fe’achuudhaan salphatti arachuuf isin gargaara. Bilbila keessan irratti App kana yoo naqattan, yeroo bilbila keessan dhabdan kan isin irraa eegamu, tooftaa salphaa ta’e tokko qofaadha. Innis Fiiksuu/Siiksuudha. Yoo isin fiissitan Appn kun ni dammaqa, yeroo kana bilbilli keessan sagalee waamicha bilbila akka waan namnibiraa itti bilbilee dhageessisa. Sana booda iddoo bilbiilli keessan jir salphatti argachuu dandeessu.

4) 360 Security: Appn kun Bilbila keenya Qinqanii(virus, malware etc) irraa eeguudhaaf sadarkaa olaanaa qaba. Kanaafuu Qinqaniin yeroo ammaa sadarkaa olaanaa bilbiloota keenya miidhaa jiruuf furmaata guddaa ta’a.

5)True Caller: Fayyadmaan kun Namni kamuu gara bilbila keenyarratti yoo nuuf bilbilu Marsaalee hawaasummaa(Social media) inni bilbila nuuf bilile sanaan itti fayyadamaa jiru hunda nutti agarsiisa. hubadhaa Bilbila nama sanaa achiin duras qafoo keenya irratti olkeenyee(save) yoo hin goone ta’es.


Itti Fufa>>

 


HORAA BULAA
OROMO ICT

Dhaabbanni Facebook Tajaajila NYAATA Toorarraa ajajachuu(Food Ordering Service) Eegale

Posted on Leave a commentPosted in ICT News, Odeeffannoo

Dhaabbanni Facebook Tajaajila NYAATA Toorarraa ajajachuu(Food Ordering Service) Eegale


Mark Zuukerbargi ammas waan haaraa qabatee nuuf dhufeera. Amma irraa eegaltannii Facebook fayyadamuun nyaata ajajachuu akka dandeessan beeksiseera.
Kunimmoo tajaajiloota asiin dura karaa toorarraan ntaata ajajachuutiin garaagarummaa kan qabuudha. Akka dhaabbanni Facebook jedhutti, HaalumaMana nyaataa irratti hundaa’uun Nyaaticha ajajame ofii fudhachuu ykn iddoo barbaadametti akka geeffamutu himame.
Faayidaan guddaan tajaajila kanaa, yaada namootni gosa nyaataa sanaaf kennan ilaaluun Nyaata gaarii argachuufi filachuuf gahee olaanaa kan qabuudha. Akkasumatti naannoo ofiitti nyaata filannoo dhaaf ta’u argachuu danda’u.
Fayyadamaa[App] Facebook fayyadamuun maxxansaalee mana nyaataa, nyaata barbaachisaa argachuun akka danda’amu ibsameera. Tajaajilli kun yeroodhaaf Biyya US keessatti bilbiloota Android fi IOS irratti tajaajilli eegaluun himameera. Tajaajila kana Addunyaan gahuuf Facebook akka hojjachaa jirutu himama.
waan ta’uuf deemu walumaan ilaalla.

HORAA BULAA
OROMO ICT

#Interneeta Baasii Salphaadhaan yeroo dheeraaf fayyadamuuf Maloota kana hordofaa

Posted on Leave a commentPosted in ICT Tutorial, Mobile Tutorial, Odeeffannoo, SMART PHONE

#Interneeta Baasii Salphaadhaan yeroo dheeraaf fayyadamaa……. #GaaffiiNama Hedduu. #share


Yeroo ammaa #Interneetni hojii keenya kan #daqiiqaafSekondiidhaanraawwachaa, hordofaa, fikkf jirru keessatti nama heddu biratti #Nyaatacaalaa iddoo guddaa argateera. Kanaafuu mallaqa keessan #qusachuufbarreeffama kana hordofaa…

Asiin dura #maxxansakoo Haala #qusannoo mallaqaa yeroo #Interneeta fayyadamtan maxxanse(#BackGroundRestrict) irratti hedduun keessan fayyadamoo ta’uu keessan keessaan naa ibsaa turtan. Akkasuma warri hanga ammaa isiniif #milkaayuu didee mallaqni hedduu daqiiqaa fi secondii muraasa keessatti isin irraa akka #ciramaa jiru nan beeka.

Kanumaaf har’a #Mala biraa kan ijoolleen keenya Mallaqa #salphaadhaanyeroo dheeraaf akka fayyadaman isaan qarqaaru isiniif qabadhee dhufeera.

Innis:
#fayyadama(application) fayyadamuuf nu barbaachisuun ala kanneen biroo akka hin hojjanne #OfirraaDhaabuu.

Fkn: yeroo ammaa #Facebook applicationa namni hunduu #odeeffannoowaytaawaa haala keessa jirruu kanaan wal qabate argachuuf ni barbaada. Kana irraa kan hafe #fayyadama(applications) hin barbaadne kanneen akka:
√WhatsUp
√Viber
√Imo
√Twitter
√Youtube(video streaming)–consume high bandwidths.
√GPS(location tracker)
√etc…. #iyyaafataa(browser) hin barbaachifne biroo.

Akkasumas #MobileApplicationni biroo kanumti tolaangadbuufanne(free downloaded) iyyuu hanga xiqqoo #interneeta ni fayyadama.

Kanaafuu isaan #Internaata Keenya akka nu jalaa hin fayyadamne gochuu qabna.

Kana gochuuf:
1. Fayyadama(Apps) hin barbaadne ofirraa dhaabuu:
 setting–>Manage Apps(Application Manager)–>#running–>Apps isin hin barbaachifne cuqaasaa(click)–>stop–>OK.

2. #Apps dugda duubatti ofiin socho’an(consuming bandwidth), yoo ofii keenyaa barbaadne malee akka hin #sochoone/hojjanne gochuu qabna:
Setting–>networked Apps–>tick(√)restrict background download (at top right corner)–>OK.

Yoo haala kanaan fayyadama(Apps) isin hin barbaachisne ofirraa dhaabdan, #Bandwiths applicationni ofumaan socho’an(background running Apps) sun itti fayyadaman kafaltii dabalataaf waan nu saaxiluuf #Baasii hin barbaachifne baafna jechuudha.

 

 


HORAA BULAA

OROMO ICT

Aggaammii(Miidhaa) Saayiberii haala kamiin qolachuu dandeenya(How to protect Online Cyber Attack)

Posted on Leave a commentPosted in ICT Tutorial, Odeeffannoo, Technology

Aggaammii(Miidhaa) Saayiberii haala kamiin qolachuu dandeenya(How to protect Online Cyber Attack)


Addunyaan amma keessa jiraachaa jirru yeroo icciitenyi saayiberii(Cyber Security), Balaa saayibarii(Cyber Crime) jireenya keenya guyyaa guyyaa keessatti baratamaa ta’uu bira darbee, jireenya nama dhuunfaafi dhaabbatoota adda addaa keessatti icciitii isaanii hatuufi saamuudhaan ogeeyyiin koompitaraa kasaaraa guddaa geessisaa kan jiraniifi haalichi yeroo dhaa gara yerotti baldhinaan dabalaa deemuusaa ragaaleen heddu ni ibsa.

Balaa saayiberii(Cyber Crime) kana ofirraa qolachuuf tartiibota murteessaa jennu armaan gaditti dhiyeessinee jirra. Tartiiba kana hordofaa:

  1. Jecha Darbii[password] keenya cimsinee fayyadamuu qabna, keessaahuu Gaalee Darbii[Passphrase] fayyadamuu qabna.

Yeroo Jecha Darbii(Password) tokko banannu, Akkas Seera Jecha darbiitti Ulaagaan jechi darbii(password) tokko guutuu qabu keessaa muraasni:

  • Kuusaa ykn walitti qabama Qubee a,b,c…z, Lakkoofsas ittidabaluu, Mallattoolee akka !@#$^&*? fi kkf itti dabaluudhaan yoo uumanne, namni biroo tilmaamus ta’ee yaaliin argachuu hin danda’u
  • Maqaa keessan, Maqaa Jaalallee keessanii/teessanii ykn Maatii keessaniifi Lakkoofsa bilbilaa tasuma hin fayyadaminaa.
  • Icciitii eeggachuuf Xaxaa gootanii ofii keessaniiyyuu yeroo biraa yaadachuuf kan isin rakkisu hin godhinaa, yaadannoo dhuunfaa irratti qabadhaa iddoo namni hin argine dhoksaa ol kaayaa.
  • koompitara ykn Mobile dhuunfaa keessanii kan yeroo hunda isin qofti fayyadamtan yoo hin taane, Jecha Darbii(Password) keessan akka yaadatu hin godhinaa. #DONOTSave jedhaa yeroo jalqaba, seentan.
  1. Koompitara keenya Eegumsa qaamaafi, Moosajii akka Dallaa Cimdaa(Firewall)dhaan hayyisuu nu barbaachisa(Securing our computers phyically and by Activating Fire wall) .

Dallaan Cimdaa akkuma maqaan isaa ibsutti kan hojjatuufi aggaammii koompitara keenya fageenya irraa itti aggaamamu qolachuuf gahee olaanaa kan qabuudha. Dallaa Cimaa kana koompitara keenya irratti kakaasuu(activate) gochuu hin irraanfatinaa.  Dallaan cimdaa kaka’aan bifa suuraa irraa muldhatu kana qaba.

  • Farra Qinqanii(Anti-virus), Mosdhaa(Adware, malware and spyware) ka’aa(Active) gochuu

Kunimmoo Qinqaanii(virus)fi sagantaalee(Programs) adda addaa kan beekkumasa keenya malee koomputara keenya irratti fe’amuu malu nurraa ittisuu irra darbee, yoo qaamni qajeelloon koomputara keenya hordofee miidhuu barbaadee waa nutti erges nurraa ittisuuf gahee olaanaa qaba.

Akkasumas Moosajiilee adda addaa(Softwares) koompitara keenya irratti yoo feenu cal jennee osoo hin dubbisin itti fufi, itti fufi(Next, next..) ajaja jedhu cuqaasuu irraa ofeeguufii, sirnaan dubbifnee itti fufufii dhumarratti raawwachuufis seeraan dubbifnee mirkaneessuu(confirm) gochuutu nurraa eegama.

Hub: Qinqaniin uumama isaatiin #Saffisaafi amala #Maxxannee waan qabuufi, wanta barbaadeefi iddoo barbaadetti maxxanuuf akka tolutti yaadamee kan hojjatameedha.  Kanaafuu, balaa haala kanaan dhufu dandamachuuf mi’a keenya too’achuutu nurraa eegama, Koompitara yoo ta’e, #FarraQinqanii haaromsuu(updating Anti-virus),

 

  1. Deetaa Dhuunfaa keessan kan icciitenyi isaa hin eegamne tasuma Marsaalee akka dropbox, google drive fi marsaalee hawaasaa biroorratti gadi dhiisuu irraa of eeguu qabdu(Never Upload your unencrypted personal data to google drive, dropbox and other social sharing sites).

Malootni salphaan daqiiqaa muraasa keessatti deetaa keessan icciitessuu(encrypt) gochuuf oolan kannen akka AES-256 bits encryption.but fayyadamuun daataa keessan akka hin hatamneef kan maloota isin gargaaru waan ta’eef maloota akkasiitiin fayyamuu qabna. Sababa kanaaf Dhaabbanni gurguddoon addunyaa heddu deetaan isaanii jalaa hatameera, kisaaraafis saaxilameera.

Akkasumas, Bitlocker fayyadamnee Kuusaa koompitara keenyaa ‘Hard Disk drive’ illee eeggachuu dandeenya.

  1. Qindaa’ina Marsaalee hawaasaa keenya kanneen yeroo yerotti too’achuu qabna.

Marsaaleen hawaasa nuti fayyadamnu kanneen akka Facebook, Twitter, YouTube, Google+ irratti Fuulgocha(profile) fi Qindaa’ina(Settings) ofeeggannoo cimaa gochuutu nu barbaachisa. Odeeffannoo dhuunfaa ofii keessanii qofa akka ilaaluu dandeessan(only me) isa jedhurra gochuu qabdu.

Odeeffannoo dhuunfaaa keessanii kanneen hin barbaachifnefi Suukannaawaa(Personal sentitive information) ta’an marsaalee hawaasaa irratti dhoobuu ykn hiruu dhiisuun gaaridha. Yeroo takka interneeta irra keenyaan hin badu waan ta’eef ofeeggannoo guddaa gochuun barbaachissadha.

  1. Ergaalee adda addaa, keessattuu ergaa ergaalee dookumatiin biroo itti qabateen(emails with attached documents) karaa teessoo Ergaatiin namoota nuti hin beeknerraa nuuf ergamu(Different Email from different unknown source) dubbisuu dhiisuu, keessattuu dookumantii itti qabate sana(attached document) banuufi buusuu hin qabnu.

 

  1. Cimdaa Interneeta Haadi-Maleessa(WI-FI) banaa ta’e ykn Jecha darbiitiin hin cufamin yoo argitan, osoo maalummaa isaa hin beekin, osoo kan eenyuu akka ta’e hin beekin ykn sababa banaa dhiifameef madda qabatamaa irraa adda hin baafatin hin fayyadaminaa. Yeroo isin cimdaa(network) banaa sana fayyadamaa jirtan sana bilbilli ykn koompitarri isin ittiin fayyadamaa jirtaniin sunis akkasuma daandii banaa kana keessa seena waan ta’eef abbaan barbaade ykn namni biraa cimdaa sana fayyadamaa jiru icciitiis ta’ee deetaa bilbila keessan keessa jiru salphamatti ilaaluu qofa osoo hin taane yoo fedhe garagalfachuu ykn balleessuus danda’a waan ta’eef.
  2. Olbaatuu(pop-up), Ooftuu naqaa(Download drive) yoo interneeta fayyadamnu arginu irraa of eeggachuu.

Yeroo interneeta fayyadamnu olbaatuulee adda addaa fi ooftuun naqaa heddu ni argina. isaanis Mosdhaa(adware, malware) fikkf ta’uu waan danda’aniif akkasumas amala maxxannee kan qabaniifi salphatti koompitara keenyatti qabachuuf carraa waan qabaniif ofeeggannoo nu barbaachisu gochuu qabna.

Yeroo moosajii(software) tokko fkn 2.1MB yoo download goonu, erga download goone boota deetaan sun sirrii ta’uufi qabiyyee eergame qabaachuu adda baafachuu qabna.

  1. Marsariitii keenya ykn Marsaa fayyadamnu eertuu https://(secured) ta’uu mirkaneeffachuudha.

Marsaan eertuu(https) dhaan eegalu, ciminni icciitenya isaa kan eertuu(http) qabu caalaa cimaafi amanamaa waan ta’eef xiyyeeffannoo gochuu qabna. Kana jechuun deetaa eertuu(https) irratti argitan hunda amanaa jechuu miti.

  1. Tasa yoo Marsariitiin ykn Deetaan keessan Hatame immoo.

Kanneen armaan olitti eerre ofeeggannoo isin dursitanii gochuu qabdaniidha. Garuu osoma ofeeggannoo kana gochaa jirtan ykn osoo hin godhin tasa miidhaan ykn Aggaammiin Saayiberii(Cyber) Attack yoo isin mudate immoo, Hin rifatinaa. Kun addunyaa teekinoolojiin guddachaa deemaa jirtu keessatti akkuma teekinoolojiin guddachaa dhufuun ogeeyyiin koompitaraa Aggaammii Saayiberii raawwataa jiranis hedduumachaa dhufaa jiru waan ta’eef aggaammiin kun isin qofarratti kan raawwatame akka hin taane yaadadhaa.

Sana booda hoo maaltu itti aana, gaaffii jedhuuf: Yoo Ogummaa qabaattan, Eenyuun, eessarraayi ykn akkamitti isa jedhu faana dhahuu qabdu.(Tracking). Yoo Ogummaa hangasii hin qabdan ta’e Ogeessa isin gargaaruu danda’u qunnamuu isin barbaachisa.

  1. Maloota armaan olii kanneen hojiirra yoo oolchitanis, Ammaayyuu Deetaan dhuunfaa keessanii gaaddisa jala jiraachuu mirkaneeffadhaa.

Maloota kanneen hojiirra oolchitanii osoo jirtanuu, yeroo hunda odeeffannoon dhuunfaa keessan keessattuu kanneen akka Kaardii Liqaa(Credit Card, Bank Statement, …) fi kkf too’annoo keessa jala jiraachuu mirkaneeffachuun barbaachisaadha.

 


HORAA BULAA

OROMO ICT – Oromo Technology Center

Miidhaawwaan Bilbilli Ammayyaawaan(Disadvantage of having SMART PHONE) geechisu keechaa

Posted on Leave a commentPosted in ICT Tutorial, SMART PHONE, Technology

Miidhaawwaan Bilbilli Ammayyaawaan(Disadvantage of having SMART PHONE) geechisu keechaa muraasni kanneen armaan gadiiti:


1) Qaamni barbaade ykn namni barbaade osoo isin hin beekin faana isin dhahuu dandaha. Innis qaamni mootummaa ykn dhuunfaan osoo isin hin beekin Iddoo isin jirtan ilaalee isin hordofuu akka danda’u gochuuf bilbilli ammayaawaan gahee olaanaa qaba. kunis Fayyadamaa ykn App tajaajila akkasii kennan fayyadamuun, maxxansa keessan marsaalee hawaasaa hordofuufi kkf fa’a.
2) Daataan barbaachisoon salphatti manca’uu; Bilbilli Ammayyaawaan daataalee akka suuraafi suursagalee(videos and photos) walitti qabachuuf salphaafi mijataa waan ta’eef wantoota yeroo dheeraaf walitti qabachaa turre yoo of eeggannoo cimaa hin goone yeroo xiqqoo keessatti hbuu dandeenya. Kunis Furtuun cufamuu(pattern lock), Mana fincaanii bu’uu, Bishaan xuqnaan hojjachuu dhiisuu, hannaaf saaxilamuu, carraa qinqnii(virus) saaxilamuufi kkf fa’a
3) Miidhaa dhaaf nu saaxiluu; Isaan kunis bilbilli Ammayyaawaan(smart phone) gatiin isaa olka’aafi qaalii waan ta’eef balaa saamichaatiif saaxilamuu bira darbee saamtonni nu saamuuf miidhaa qaamaa nutti qaqqabsiisuu akka dandeessu godha, akkasumas of eeggannoon yoo fayyadmuu dhiifne miidhaa fayyaas kan geessisu ta’uu isaa qorannooleen adda addaa ni agarsiisu. Isaan keessaa fkn: Chaarjiirra keenyee yoo fayyadamne dhooyuufi balaawwanbiroo dabalatee qaqqabsiisuu danda’a.
Kana Malees miidhaalee akka:
*Baatriin bilbila keessanii yoo xiqqaatee diimaa agarsiise, bilbila ittiin hin haasa’inaa. Sababni isaa, yeroo kana #raadeshiiniin isaa harka 1000n kaan Caalaa waan dabaluuf.

*Bilbila keessan of jala keessanii rafuun haalaan dhoorkaadha, yoo hoo’a dhooyee balaaf nu xaaxiluu waan danda’uuf.

*Bilbila keessan chaarjii irra keessanii #haasawuunhaalaan dhoorkaadha, hoo’ee dhooyuudhaann balaa geessuu waan danda;uuf.

*Mobile keessaan yoo ittiin odeessitan Gurra#bitaatiin fayyadamuun filatamaadha.

Kanneeniifi kan kana fakkaatan hedduudha.

HORAA BULAA DEEBANAA….✍️👈
👥: OROMO ICT and AFAAN OROMO – Oromo Language TEAM!💤
E-mail: info@oroict.com or info@afaan-oromoo.com
ICT Web: www.oroict.com
Afaan Oromo Web: www.afaan-oromoo.com

Jijjiirama Afaan Oromoo agarsiisaa jiruufi, HIIKKAAN FEESBUUKII AFAAN OROMOO dabalatee Maaltu JIRA?

Posted on Leave a commentPosted in Afaan Oromoo, FacebookOromo, Odeeffannoo

Jijjiirama Afaan Oromoo agarsiisaa jiruufi, HIIKKAAN FEESBUUKII AFAAN OROMOO dabalatee Maaltu JIRA, Ibsa Gabaabaa kana waliif dabarsaa.


YAADACHIISAA fi WAAMICHA Hayyoota Afaan Oromoo, Ogeeyyii Koompitaraafi Ilmaan Oromoo Maraaf HIIKKAA FEESBUUKII AFAAN OROMOO ilaalchisee.

Afaan keenya Afaan Oromoo, bu’aa bayii heddu keessa darbullee yeroo ammaa wareegama hanga lubbu hayyootni keenya kennaniin as gahee nutti kennameera, Ammas dhamaatiifi dadhabbii ilmaan Oromoo waanuma danda’aniif hanguma danda’aniin tattaafachaa jiraniin sadarkaa lubbuun jiraachuu bira darbee guddina saffisaa agarsiisaa jiruun Afaanota gurguddoo Addunyaa 103 jedhamanii tarreeffaman keessa galuuf yeroonsaa waan fagoo iru hin fakkaatu.
Kanumaan walqabatee Baay’inni hawaasa Afaan kana dubbatuu olaanaa ta’uun immoo Dhaabbatoota Addunyaa gurguddoo qalbii kan harkise ta’us Asiin dura gama teekinoolojiitiin tattaaffiifi hojiin lafa kaa’ame hedduun waan hin jirreefi kan jirus dogoggora guddaa kan qabu waan tureef RAGAAN Qabatamaa Afaanichi dubbattoota hangana hedduumatu qabaachuu ibsu waan hin jirreef imala Afaanichi eegale kana hanga xiqqoo sakaalee ture.
Haa ta’uu malee yeroo ammaa tokkummaadhaan ilmaan Oromoo biyya garagaraa jiran xiyyeeffannaa itti laachuudhaan, hojitti seenanii wantootni akka sabaatti nu boonsanis, akkasumas Guddina Afaan kanaa dachaan dabaluu danda’an hedduun hojiirra jiraachuu isaati.
Isaan Keessaa Muraasni:
1) Jaatanii Guddicha Afaan Oromoo(JGAO).. kan yoo xumurame Afaan keenya Afaanota gurguddoo jenne kanneen wajjiin akka nuuf hiriiru akkasumas afaanota gurguddoo 103 jedhaman kanatti kan nuuf hiiku dha.
2) Hiikkaa Feesbuukii Afaan Oromooti. Facebook yeroo ammaa dhaabbata guddaa Addunyaa kan ta’eefi Afaanota dubbattoota hedduuminaan qabaniif afaan isaaniitiin akka fayyadaman kan hojjachaa jiru yoo ta’u, Afaan Oromoo carraa kana argachuun ammas Afaanota gurguddoo wajjiin kan isa hiriirsisuudha.
3) Moosajiilee(softwares) fi Fayyadamaan(App) heddu kan hojjatameefi hojjatamaa kan jiruudha.

Hardha, wanti waamicha isinii gooneef, Haala Feesbuukii Afaan oromoo irratti yaada gabaabaa isin jijjiiruuf.
Tajaajilli hiikkaa kun kan eegale naannoo ji’a afur kan lakkoofsise ta’us ilmaan Oromoo biyya garagaraa irraa hirmaannaa hoo’aa gochuun hojiin nama boonsu hojjachaa turaniiru. Kanaanis yeroo ammaa dhibbeentaa 56 (56%) irra gahee jira. Kun dhugaa dubbachuuf waan nama boonsuudha. Ilmaan Oromoo haalli Oromiyaa keessa jiru osoo hin daangessin namni hedduu gahee isaa bahaa, Afaan kana Afaan Hojii dhaabbata facebook gochuuf tattaaffiin cimaan godhameera.

HAATA’UU MALEE, Amma Maal Irra Jira, Hojiin Hojjatame hoo Hojii sirriiti moo hirdhina qaba? Gaaffilee kana tartiibaan:
1) Hojiin Hojjatame: hanga ammaatti Gaariifi Saffisa guddaa dhaan kan hojjatame ta’us hirdhina heddu qaba. Isaanis:
-Hanqina Seerlugaa(Grammar Errors)
-Hanqina Qubeessuu(Spelling Errors)
-Hanqina Jechoomsuu(wrong style or wording)
-Hanqina Hiikkaa(wrong meaning) fi kkf kan qabuudha. haqinoota jiru keessaa muraasa suuraalee maxxansa kana wajjiin dhoobame irraa ilaalaa.
Rakkoon ykn Hanqinni kun akka furamuuf immoo hojiin irra deebi’amee Gulaalamuu HAYYOOTA AFAANIITIIN, Ogeeyyii Koompitaraafi Hayyoota Ilmaan oromootiin hojjatamuun dirqama ta’a, ta’uu baannaan Afaan keenya dogoggora keessatti kufee kan hafu ta’a.

2) Amma Maal irra jira isa jedhuuf immoo: Gaaffiin kun haala yeroo isa Oromiyaa keessa jiruun kan walqabatu ta’us ilmaan Oromoo itti gaafatamummaa osoo namni nun dirqamsiisin ofuma keenyaa fudhannee hojii kana eegalle sun irraanfachuu akka hin qabneedha. Gabaabumatti yeroo ammaa Namootni hedduu kanneen duraan gahee guddaa taphachaa turan hirmaannan isaanii hedduu kan gadi bu’eedha, sunuu gara filachuu(vote) irratti malee hiikuuf fa’a kan qabbana’e jechuu dandeenya.
Yeroo ammaa sadarkaa hima hiikuutti seenamee waan jiruuf, himoota xaxamaa kakkeen hiikuuf ogeeyyiifi hayyoota kan barbaachisu akka ta’e ifa galaadha.

Walumaagalatti, Namni kamuu wanti hubachuu qabu, Guddinni Afaan Oromoo, Guddina Siyaasaa, Hawaasumaafi Diinagdee Oromootiin kan walqabate ta’uu hubannee, Afaan kanaafi xiyyeeffannoo addaa laachuufiin barbaachisaadha. Hojiileen jalqabaman fiixaan bahuu akka qaban cimnee hojjachuufi gama hundaan waan dandeenyu akka gumaachinu GAREEN OROMO ICT fi AFAAN OROMO – Oromo Language waamicha dhiyeessa.


HORAA BULAA DEEBANAA….✍️👈
👥: OROMO ICTf AFAAN OROMO – Oromo Language TEAM!💤
E-mail: info@oroict.com or info@afaan-oromoo.com
ICT Web: www.oroict.com
Afaan Oromo Web: www.afaan-oromoo.com

Eenyummeessaan Maamiltoota Biliyoona 3 Dhaabbata YAHOO JALAA Hatamuufi Furmaata

Posted on Leave a commentPosted in Latest, Odeeffannoo, Technology

Eenyummeessaan Maamiltoota Biliyoona 3 Dhaabbata YAHOO JALAA Hatamuufi FURMAATA.


Dhaabbanni YAHOO Sadarkaa Idil-Addunyaatti Maamiltoota hedduuf  Tajaajila TEESSOO ERGAA(Email-Address) kennuudhaan kan tajaajilu dhaabbata gudaadha.

Haata’uu malee, yeroo Jalqabaatiif Bitootessa 2013, Yaalii Hannaa dhaabbata kanarratti taasifameen deetaan Maamiltoota Biliyoona 1 ta’an hatamuu dhaabbatichi kan ifa baase bara darbe ture.

Amma immoo akka Oduun haaraa guyaa kaleessaa as baatetti   Lakkoofsi Maamiltoota deetaan jalaa hatamee hedduu kan ol ka’eedha. kunis Maamiltoota Biliyoona 3 jalaa daataan Hatamutu himame.
Akka keessa beektotni jedhanitti, Lakkoofsi kun walumaagala Maamiltoota dhaabbatichaa akka ta’etu himama. Kana jechuun Nama dhaabbata kanarraa tajaajila adda addaa fayyadamaa jiru hunda jalaa deetaan akka hatameedha. Garuu dhaabbanni YAHOO kun akka jedhutti Maamiltoota bara 2013 deetaan jalaa hatame sana hunduma jalaa ammas hatamuu hime.

YAHOOn Maamiltoota Deetaan jalaa hatame ergaa(Email) dhaan qunnamaa jira. Haa ta’uu malee maamiltootni ergaa isaanii dhufu arguu fi dubbisuu danda’uu kan jedhu hanga ammaa ifa hin taane. Akkasumas akka dhaabbatichi jedhutti, Deetaan maamiltootaa kan hatame daataalee akka Jecha-Darbii muldhatu(Password in clear Text), Kaardii Kafaltii(Payment card data), fi Odeeffannoo Eenyummeessaa Baaankii(Bank Account Information)  hin dabalatu jedheera.

Ibsa Dabalataa yoo barbaaddaniif

akkasumas Gaafilee yeroo bara 2013 irra deddebiidhaan gaafatamaa ture yoo ilaaluu feetan

FAQ page dedicated to the 2013 Yahoo data breach

 

Gorsa Dhuunfaa:

Daataan hatamuun erga ifa bahee, Dhaabbatichi Daataalee ijoofi hedduu maamiltoota isaa balaaf saaxiluu danda’a kanneen asii olitti eerre, Daataalee hataman keessa hin jiru jechuun Mormateera, Haa ta’uu malee dhaabbanni icciitii ofii eeggachuufi Mufii Maamiltoota isaa too’achuuf tooftaa fayyadame ta’uu mala.

Akkasumas Email hatameera jechuun immoo, Hattichi  Email sanaan iddoo abbaa email sanaa bu’ee hojii fedhe hojjachuu danda’a, akkasumas Eenyummeessaa keessan kanneen adda addaa Email sanaan banattan biroos too’achuu danda’a. Fkn: Facebook keessan Email YAHOOtiin banattan taanaan salphatti Eenyummeessaa keessan Facebook too’achuu danda’a jechuudha.

Walumaagalatti, Balaawwan kanaafi kanneen kanaa olii geessisuu waan danda’uuf Ofeeggannoo cimaa akka gootan dhaamsa isiniif dabarsina.


HORAA BULAA DEEBANAA

WITH KIND REGARDS….✍️👈

👥: OROMO ICT TEAM!💤

E-mail: info@oroict.com or oromoict@gmail.com

ICT Web: www.oroict.com

Afaan Oromo Web: www.afaan-oromoo.com

Akkaataa #Mi’oota keenya(koompitara/Mobile/Tab..), Deetaafi Dookumantii, #Qabeenyaafi Odeeffannoo dhuunfaa keenya itti eeguuf nu fayyadu: Kutaa 2ffaa

Posted on Leave a commentPosted in ICT Tutorial, Latest, SMART PHONE, Technology

Akkaataa #Mi’oota keenya(koompitara/Mobile/Tab..), Deetaafi Dookumantii, #Qabeenyaafi Odeeffannoo dhuunfaa keenya itti eeguuf nu fayyadu: Kutaa 2ffaa


  1. Bilbila/Koompitara keenya yeroo hundumaa JECHA DARBII(Password)dhaan cufuu qabna. Kunis mi’a(device) keessan yeroo isin bira hin jirretti namni biraa akka hojii hin taane ittiin hin hojjanneefi deetaa keessan kan icciitii qabaachuu danda’u akka isin jalaa hin saaxilamneef fayyada.

Hub: Yeroo kamuu iddoo kamittuu #JechaDarbii[password] yeroo baafannu seeraaf heera Jecha darbii eeguudhaan,Jecha Darbii Cimaa, kan namni salphatti tilmaamee banuu hin dandeenye, kan salphatti yaaliidhaan argachuu hin dandeenye fayyadamutu nurraa eegama.

Yeroo Jecha Darbii(Password) tokko banannu, Akkas Seera Jecha darbiitti Ulaagaan jechi darbii(password) tokko guutuu qabu keessaa muraasni:

  • Kuusaa ykn walitti qabama Qubee a,b,c…z, Lakkoofsas ittidabaluu, Mallattoolee akka !@#$^&*? fi kkf itti dabaluudhaan yoo uumanne, namni biroo tilmaamus ta’ee yaaliin argachuu hin danda’u
  • Maqaa keessan, Maqaa Jaalallee keessanii/teessanii ykn Maatii keessaniifi Lakkoofsa bilbilaa tasuma hin fayyadaminaa.
  • Icciitii eeggachuuf Xaxaa gootanii ofii keessaniiyyuu yeroo biraa yaadachuuf kan isin rakkisu hin godhinaa, yaadannoo dhuunfaa irratti qabadhaa iddoo namni hin argine dhoksaa ol kaayaa.
  • koompitara ykn Mobile dhuunfaa keessanii kan yeroo hunda isin qofti fayyadamtan yoo hin taane, Jecha Darbii(Password) keessan akka yaadatu hin godhinaa. #DONOTSave jedhaa yeroo jalqaba, seentan.
  1. Yeroo Interneeta Fayyadamnu ofeeggannoo cimaa gochuu qabna. Marsaaritiiwwan hedduu interneeta irra jiran yeroo fayyadamnu, hedduun isaanii dhibee kanaan kan faalaman waan ta’aniif waanuma tasa nuti itti buune ykn cuqaafnetu bilbila keenya irratti fe’ama.

Hub: Qinqaniin uumama isaatiin #Saffisaafi amala #Maxxannee waan qabuufi, wanta barbaadeefi iddoo barbaadetti maxxanuuf akka tolutti yaadamee kan hojjatameedha.  Kanaafuu, balaa haala kanaan dhufu dandamachuuf mi’a keenya too’achuutu nurraa eegama, Koompitara yoo ta’e, #FarraQinqanii haaromsuu(updating Anti-virus), #Bilbila yoo ta’e  #Unkown Source Apps isa jedhu cufuu(OFF). Kunis:

#Qindaa’ina(Setting) –> Security–> Unknown Source App OFF gochuu qabna.

 

4. Ergaalee adda addaa, keessattuu ergaa ergaalee dookumatiin biroo itti qabateen(emails with attached documents) karaa teessoo Ergaatiin namoota nuti hin beeknerraa nuuf ergamu(Different Email from different unknown source) dubbisuu dhiisuu, keessattuu dookumantii itti qabate sana(attached document) banuufi buusuu hin qabnu.

  1. Cimdaa Interneeta Haadi-Maleessa(WI-FI) banaa ta’e ykn Jecha darbiitiin hin cufamin yoo argitan, osoo maalummaa isaa hin beekin, osoo kan eenyuu akka ta’e hin beekin ykn sababa banaa dhiifameef madda qabatamaa irraa adda hin baafatin hin fayyadaminaa. Yeroo isin cimdaa(network) banaa sana fayyadamaa jirtan sana bilbilli ykn koompitarri isin ittiin fayyadamaa jirtaniin sunis akkasuma daandii banaa kana keessa seena waan ta’eef abbaan barbaade ykn namni biraa cimdaa sana fayyadamaa jiru icciitiis ta’ee deetaa bilbila keessan keessa jiru salphamatti ilaaluu qofa osoo hin taane yoo fedhe garagalfachuu ykn balleessuus danda’a waan ta’eef.

Haalota Muraasa Asii olitti tarreeffamani kanaan #Qabeenyaafi Odeeffannoo dhuunfaa keenya, Mi’oota keenya(koompitara/Mobile/Tab..), Deetaafi Dookumantii keenyaaf eeggannoo gochuu dandeenya.


Waan isiniif ifa hin taane, Gaafadhaa,


HORAA BULAA DEEBANAA….✍️👈

👥: OROMO ICT TEAM!💤

E-mail: info@oroict.com
oromoict@gmail.com

ICT Web: www.oroict.com

Afaan Oromo Web:

www.afaan-oromoo.com